Odevanje u srednjovekovnoj Srbiji

Položaj srednjovekovne Srbije bio je kao i danas, između istoka i zapada, pa je i odevanje tadašnjih Srba predstavljao spoj Vizantije i zapadnoevropskih zemalja. Upravo je jaka trgovina sa Italijom i srednjom Evropom dovela do mešanja dva stila odevanja.

“Svadba u Kani” – manastir Kalenić, Narodni muzej

Kada su se doselili na Balkan, Srbi su se odevali jednostavno. Garderoba je bila izrađena od vune, lana, konoplje i krzna životinjskog porekla, ali svedenog kroja. Sa mešanjem različitih uticaja, dolazi do izrade složenije vrste odeće.

I u sredjovekovnoj Srbiji odeća je bila simbol društvenog statusa, pa se tako razlikuje garderoba seljaka, građanstva, plemića i vladarskog dvora.

“Pastiri” – freska iz Pećke Patrijaršije (XIV vek)

Seljačka odeća sastojala se od grubih vunenih tkanina – sukna, konoplje i lana. Nosile su se košulje i  čakšire do kolena. Preko se nosio ogrtač koji je bio izrađen od životinjskog krzna ili od ćebaste belo-mrke tkanine. Nosili su se takođe i plaštovi i kabanice plave ili zelene boje, a popularni su bili i gunjevi. Na  glavama su se obavezno nalazile šubare, šeširi ili plitke kape, dok se obuća sastojala od opanaka.

Ženska seljačka odeća bila je malo drugačija od muške. Košulje i haljine izrađivale su se od grubog platna, ali su se rubovi ukrašavali svilenim koncem i raznobojnom vunom. Na vratu se nalazio nakit. Što ga je bilo više, to je bilo bolje. Neudate žene su nosile puštenu kosu, dok su udate skrivale svoju maramom.

Građansko odelo sastojalo se od bele košulje, koja se kopčala na grudima. Preko se nosio kaftan (dugački kaput bez postave), koji se takođe kopčao spreda. Oko struka vezivao se širok pojas, a preko svega išao je dugačak, širok kaput sa rukavima presečenim ispod pazuha, koji vire skoro do zemlje. Na glavi su se nosile kape.

“Građanke” – ktitorska kompozicija iz Mileševe (XII vek)

Žene građanke nosile su naborane haljine dugih rukava, stegnutih u struku. Preko nje je mogla da se nosi još jedna haljina, sa dubljim izrazom oko vrata ili sa visećim rukavima. Na glavi se nalazio veo.

Garderoba plemića bila je u vizantijskom stilu. Odelo je bilo dugo do zemlje, sa kosim preklopom preko grudi, bogato ukrašeno ornamentima oko vrata, na ručnim zglobovima i na grudima. Stil oblačenja se menja i u XV veku se nosi duga tunika uskih rukava, ravno krojena, bez nabora, a pojas pada na kukove po zapadnoj modi. Kaftan se kopča duz cele dužine. Odelo je šire i  skraćeno do članka. Od obuće nose se cipele i čizme.

Plemkinje su nosile kostim od duge, zatvorene tunike prorezom ispod vrata. Rukavi su bili uzani i završavali su se preko nadlaktice u špic. Preko je išao ogrtač, bez rukava ili sa presečenim visećim rukavima. Nosile su se i minđuše, koje su zbog težine, postavljane iza ušiju.

Kraljica Simonida, freska, Gračanice (XIV vek)

Srednjovekovni srpski vladari nosili su crvene ili tamnomodre uske tunike, duge do zemlje, uskih rukava, sa širokim zlatnim okovratnikom koji dopire do ramena, prednjom i zadnjom širokom trakom do ispod kolena, ukrasima na mišicama i oko zglobova. Obuća je bila crvene boje, bogato ukrašena, a na glavi se nalazila kruna, dok je u ruci obavezno bio skiptar.

Kraljice su nosile duge crvene haljine sa dugim rukavima. Rukavi su u gornjem delu bili uski, ali su se naglo širili pri dnu. Ogrtač je bio nezaobilazan detalj svečane garderobe, kao i velike minđuše, koje se nisu kačile na uši nego na tračicu, koja se postavljala preko glave. Na glavi je bila kruna, sa koje je padao veo od tanke prugaste haljine.

Izloženi zapadnom i istočnom stilu, srednjovekovni Srbi su uvozili materijale. Za potrebe vlastele uvozio se somot i taft iz Grčke, Italije i Flandrije preko Dubrovnika. Svila se proizvodila u tkačkim radionicama koje su se nalazile u okolini Dečana i Prizrena, a na dvoru kralja Dragutina javlja se zlatotkana tkanina. Sa razvojem rudarstva u Srbiji u XIV veku, dolazi i do uvoza skupocenijih materijala, poput krzna vuka, kune i veverice, koji se su koristili za postavu zimskih odela i kapa.

Kralj Stefan VII Uroš Milutin, manastir Bogorodice Ljeviške, Prizren (XIV vek)

Plemići su morali voditi računa o tome kako izgledaju, pa je još despot Stefan Lazarević naredio da odeća njegovih dvorjana ne sme biti neuredna. Posebna pažnja se obraćala da se garderoba nosi spram prilike u kojoj se nalazite, posebno na dvoru, za vladarskom trpezom. Zbog svega toga je krojački zanat bio veoma popularan, a dobri krojači traženi i na ceni.

Sviđa ti se ovaj članak? Podeli ga sa prijateljima

Leave a Comment